Τη δική τους ξεχωριστή πινελιά στη σαγήνη του φυσικού τοπίου προσφέρουν οι πολυάριθμοι παραδοσιακοί οικισμοί που ξεπροβάλλουν από κάθε γωνιά του Νομού Ιωαννίνων. Χωριά σκαρφαλωμένα πάνω στους ορεινούς όγκους αγναντεύουν αμφιθεατρικά τα φυσικά κοιλώματα της περιοχής, συναρπάζοντας τους φιλοξενούμενους τους με το αναλλοίωτο μέχρι σήμερα άρωμα παλαιότερων εποχών που αναδύουν. Τη μοναδικότητα τους συνθέτουν η αρχιτεκτονική ποικιλομορφία, τα πολυόροφα καλοδιατηρημένα αρχοντικά, διακοσμημένα συχνά με λαϊκές τοιχογραφίες, οι αυλόπορτες των σπιτιών, οι όμορφες εκκλησίες με τις αγιογραφίες τους, τα λιθόστρωτα δρομάκια, τα γραφικά πέτρινα γεφύρια και οι βρύσες με τα καθαρά νερά. Στους περιώνυμους παραδοσιακούς οικισμούς του Νομού ανήκουν το Συρράκο και οι Καλαρρύτες στην περιοχή Τζουμέρκων, το Μέτσοβο στα ανατολικά, τα χωριά του Ζαγορίου και κυρίως το Μικρό και Μεγάλο Πάπιγκο, το Μονοδένδρι, η Βίτσα, το Βραδέτο, το Τσεπέλοβο και το Καπέσοβο, τα μαστοροχώρια της Κόνιτσας, η Βήσσανη, το Δόλο και το Δελβινάκι στην περιοχή Πωγωνίου.