Δείκτες για την αδιάλειπτη συμμετοχή της περιοχής σε όλες τις φάσεις της εξέλιξης του ευρύτερου ελλαδικού χώρου αποτελούν τα εγκατεσπαρμένα στην επικράτεια του Νομού Ιωαννίνων μνημεία ιστορικού ενδιαφέροντος. Με την αρχαία εποχή μας συνδέουν τόσο το φημισμένο Ιερό της Δωδώνης, όπου σώζεται ένα από τα μεγαλύτερα αρχαία θέατρα, χωρητικότητας 17.000 θεατών περίπου, όσο και τα ερείπια της πρωτεύουσας των Μολοσσών Πασαρρώνας, αλλά και άλλων μικρότερων οικισμών. Πλήθος μοναστηριών και εκκλησιών με πλούσια εικονογράφηση παραπέμπουν στη βυζαντινή και μεταβυζαντινή περίοδο. Εξέχουσα θέση ανάμεσα τους κατέχουν η Μονή Μολυβδοσκέπαστου στην Κόνιτσα και η Μονή Φιλανθρωπινών, ένα από τα σημαντικότερα μεταβυζαντινά μνημεία της Ελλάδας, στο Νησί της Παμβώτιδας. Απέναντι στο νησί ορθώνεται το πολυθρύλητο κάστρο των Ιωαννίνων με τις δύο ακροπόλεις, που στη σημερινή του μορφή αποτελεί, κατά το μεγαλύτερο μέρος του, έργο της Τουρκοκρατίας, με ενσωματωμένες ωστόσο και παλαιότερες βυζαντινές οικοδομικές φάσεις. Τον τρόπο ζωής παλαιότερων εποχών φωτίζουν τα πολυάριθμα μνημεία υδροκίνησης, οι νερόμυλοι, δηλαδή, τα νεροπρίονα και οι νεροτριβές της περιοχής, τα αλώνια οι στάνες και τα τοπία με τις αναβαθμίδες.